W literaturze polskiej wskazuje się, że klimat szkoły jest czynnikiem determinującym efektywność działań wychowawczych i profilaktycznych (Brzezińska, 2013; Śliwerski, 2009). Jest rozumiany jako złożony konstrukt, w którym współistnieją elementy:

• Relacyjne – jakościowe relacje między uczniami, uczniami a nauczycielami, nauczycielami a rodzicami.
• Strukturalne – organizacja życia szkoły, jasność zasad, procedury, dostępność wsparcia.
• Emocjonalne – poczucie bezpieczeństwa, akceptacji, wsparcia emocjonalnego i motywacji do nauki i współpracy.
• Kulturowe i wartościujące – normy moralne, promowane postawy obywatelskie, wartości tolerancji i współpracy.

Budowanie przyjaznego klimatu szkoły zaczyna się od jasno określonych wartości, które stają się fundamentem codziennego życia społeczności szkolnej. Wśród najczęściej wskazywanych wartości znajdują się: szacunek wobec innych, uczciwość, odpowiedzialność, empatia, solidarność i otwartość na różnorodność. Ich systematyczne wdrażanie w życie szkoły pozwala nie tylko wzmocnić poczucie bezpieczeństwa uczniów, ale również kształtować kompetencje społeczne, które są istotne w dorosłym życiu.

Normy szkolne – zarówno formalne, np. regulaminy, kodeksy postępowania, jak i nieformalne – określają dopuszczalne zachowania i ułatwiają rozwiązywanie konfliktów. Działania wychowawcze w tym zakresie obejmują m.in. opracowywanie regulaminów klasowych wspólnie z uczniami, prowadzenie lekcji wychowawczych poświęconych wartościom i prawom człowieka oraz wdrażanie systemów nagród i konsekwencji, które wzmacniają pozytywne zachowania.

Kultura dialogu w szkole jest równie istotna, gdyż sprzyja otwartości, wzajemnemu zrozumieniu i rozwiązywaniu konfliktów bez przemocy. Przejawia się w wielu formach: od codziennych rozmów między nauczycielami a uczniami, przez klasowe debaty, aż po mediacje rówieśnicze. Kultura dialogu wymaga jednak świadomego kształtowania – nauczyciele muszą uczyć uczniów technik aktywnego słuchania, wyrażania własnego zdania w sposób konstruktywny oraz empatycznego reagowania na opinie innych. W polskich szkołach coraz częściej wprowadzane są programy rozwijające te umiejętności, np. zajęcia oparte na metodzie „kręgów dialogowych”, warsztaty komunikacji interpersonalnej, czy projekty edukacji obywatelskiej, które łączą naukę wiedzy teoretycznej z praktycznym ćwiczeniem umiejętności współpracy i negocjacji.

Wpływ klimatu szkoły na działania wychowawczo-profilaktyczne, a tym samym wpływ wartości i norm przyjętych przez środowisko szkolne jest kluczowe w nastepujących obszarach:

• Bezpieczeństwo emocjonalne i społeczne Badania wskazują, że uczniowie funkcjonujący w szkole o pozytywnym klimacie są mniej narażeni na zachowania ryzykowne, agresję czy przemoc rówieśniczą (Thapa, Cohen, Guffey & Higgins-D’Alessandro, 2013). Stabilne i przewidywalne relacje w szkole sprzyjają efektywności programów profilaktycznych – zarówno w zakresie przeciwdziałania przemocy, jak i profilaktyki uzależnień.
• Wzmacnianie skuteczności wychowawczej nauczycieli Klimat szkoły wpływa na motywację i satysfakcję nauczycieli (Hoy & Miskel, 2008). Nauczyciele pracujący w środowisku wspierającym łatwiej realizują programy wychowawcze, stosują innowacyjne metody i angażują się w indywidualną pracę z uczniami, co przekłada się na lepsze efekty działań profilaktycznych (Brzezińska, 2013).
• Aktywne uczestnictwo uczniów Szkoły o pozytywnym klimacie promują poczucie przynależności i odpowiedzialności u uczniów. Uczniowie włączani w tworzenie zasad współżycia czy w realizację projektów profilaktycznych częściej przyjmują pożądane wzorce zachowań, co zwiększa skuteczność interwencji wychowawczej (Cornell & Mayer, 2010).
• Wpływ na efektywność programów profilaktycznych Badania z zakresu psychologii społecznej wskazują, że atmosfera współpracy, zaufania i otwartości w szkole sprzyja lepszemu przyswajaniu treści edukacyjno-profilaktycznych (Catalano et al., 2004). Natomiast szkoły o negatywnym klimacie charakteryzują się niższą skutecznością programów wychowawczych – uczniowie częściej ignorują reguły i programy profilaktyczne, a nauczyciele doświadczają wypalenia i frustracji.

Klimat szkoły to kluczowy czynnik determinujący efektywność działań wychowawczo-profilaktycznych. Pozytywne relacje, poczucie bezpieczeństwa, wsparcie nauczycieli i wartości promujące współpracę są fundamentem skutecznej edukacji profilaktycznej. Z kolei negatywny klimat ogranicza zaangażowanie uczniów, obniża motywację nauczycieli i zwiększa ryzyko niepożądanych zachowań.