Przemoc rówieśnicza jest jednym z najpoważniejszych wyzwań, z jakimi mierzą się dziś szkoły i placówki oświatowe. Choć często kojarzona jest z pojedynczymi, nagłośnionymi zdarzeniami, w rzeczywistości ma znacznie szerszy i bardziej złożony charakter. Może przyjmować formę jawnej agresji, ale także subtelnych działań relacyjnych, wykluczenia, hejtu czy przemocy psychicznej – coraz częściej obecnej również w przestrzeni cyfrowej. Jej skutki dotykają nie tylko bezpośrednich uczestników, lecz wpływają na klimat całej społeczności szkolnej, poczucie bezpieczeństwa uczniów oraz dobrostan dorosłych.

Rozmowa o przemocy rówieśniczej jest konieczna nie dlatego, że zjawisko to jest nowe, lecz dlatego, że zmienia się kontekst, w jakim funkcjonują dzieci i młodzież. Współczesne wyzwania – szybkie tempo życia, presja społeczna, niepewność, intensywna obecność świata online – wpływają na sposób budowania relacji, regulowania emocji i radzenia sobie z napięciem. Szkoła coraz częściej staje się miejscem, w którym te trudności się ujawniają, ale jednocześnie może być przestrzenią realnego wsparcia i ochrony.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera profilaktyka uniwersalna, rozumiana jako działania skierowane do całej społeczności szkolnej – wszystkich uczniów, nauczycieli i rodziców – niezależnie od stopnia nasilenia problemów. Jej celem nie jest wyłącznie zapobieganie przemocy, lecz budowanie środowiska sprzyjającego zdrowym relacjom, poczuciu bezpieczeństwa i rozwojowi społeczno-emocjonalnemu. Profilaktyka uniwersalna zakłada, że wzmacnianie zasobów, kompetencji i relacji jest równie ważne jak reagowanie na trudne sytuacje.

Publikacja, którą oddajemy w ręce czytelników, pokazuje, że skuteczna profilaktyka nie polega na realizacji pojedynczych działań czy programów, lecz na świadomym, długofalowym procesie, osadzonym w codziennym funkcjonowaniu szkoły. Opiera się na relacjach, spójności dorosłych, podmiotowości uczniów oraz gotowości do refleksji i zmiany. Zebrane w niej analizy, doświadczenia badaczy oraz opisy dobrych praktyk szkolnych dowodzą, że profilaktyka uniwersalna może być realnym narzędziem zmiany – pod warunkiem, że traktowana jest jako integralna część kultury szkoły, a nie jako zadanie dodatkowe.

Mówienie o przemocy rówieśniczej w tym ujęciu nie jest wyrazem braku zaufania do szkoły, lecz przeciwnie – dowodem przekonania, że szkoła ma ogromny potencjał, by być miejscem bezpiecznym, wspierającym i reagującym na potrzeby młodych ludzi. To właśnie ten potencjał staramy się w niniejszej publikacji nazwać, wzmocnić i pokazać w praktyce.