Punktem wyjścia do wdrożenia programu była diagnoza wskazująca na narastające trudności emocjonalne uczniów: obniżone poczucie bezpieczeństwa, problemy adaptacyjne, deficyty w regulacji emocji, zachowania ryzykowne oraz brak stabilnego wsparcia w środowisku rodzinnym. Kadra pedagogiczna zauważyła, że dla wielu dzieci szkoła jest jedynym miejscem, w którym mogą doświadczyć relacji z „dobrym dorosłym” oraz bezpiecznego wzorca reagowania na stres i konflikty.

Program tutoringu młodzieżowego został zaprojektowany jako systemowe działanie relacyjne, a nie doraźna interwencja. Najpierw przeszkolono dwie grupy uczniów–tutorów (początkowo także w formule online, w czasie pandemii), a następnie sześć nauczycielek, które stały się opiekunkami i mentorkami tutorów. Szkoła – jako jedna z pierwszych w Polsce – brała udział w pilotażowym przepracowaniu podręcznika dla nauczycieli szkolących tutorów młodzieżowych.

Każdego roku szkolnego kolejne grupy uczniów z klas VI–VIII przechodzą modułowe szkolenie przygotowujące do roli tutorów. Uczą się komunikowania potrzeb, języka bez przemocy, reagowania w sytuacjach kryzysowych, rozpoznawania własnych mocnych stron i odpowiedzialności za relację. Następnie obejmują opieką młodszych uczniów z klas I–III – szczególnie tych wycofanych, z trudnościami adaptacyjnymi lub wymagających dodatkowego wsparcia emocjonalnego.

Relacje tutorskie są regularne i realne: spotkania odbywają się raz lub dwa razy w tygodniu, czasem częściej, w zależności od potrzeb dziecka. Tutorzy inicjują drobne rytuały – wspólne powitania, rozmowy, zabawy, pomoc w nauce, integracyjne aktywności na przerwach. Z własnej inicjatywy organizują wydarzenia dla młodszych dzieci, m.in. festyny, gry i zabawy, czytanie, animacje i działania podczas wydarzeń szkolnych i dzielnicowych.

Obecnie w szkole działa około 20–25 tutorów młodzieżowych, którzy obejmują bezpośrednią opieką 2–3 młodszych uczniów każdy. W ciągu pięciu lat funkcjonowania programu wsparciem objęto około 300 dzieci,b a ponad 100 uczniów przeszło szkolenie tutorskie.

Efekty programu są wyraźne i trwałe: młodsi uczniowie czują się bezpieczniejsi i bardziej zauważeni, starsi zyskują poczucie sprawczości, odpowiedzialności i własnej wartości. Szkoła obserwuje spadek napięć, szybsze reagowanie na sytuacje trudne oraz wzrost empatii i życzliwości w całej społeczności. SP nr 35 w Gdyni pokazuje, że

profilaktyka oparta na relacji rówieśniczej może realnie zmieniać klimat szkoły – codziennie, nie tylko od święta.

PRZEPIS – WERSJA ROZSZERZONA
Tutoring młodzieżowy jako stały system wsparcia relacyjnego w szkole

Porcja: dla uczniów młodszych i starszych

Czas przygotowania: proces wieloletni, realizowany systematycznie

Składniki:

• program „Wychować człowieka mądrego – Tutoring Młodzieżowy”
• coroczne szkolenia uczniów–tutorów (klasy VI–VIII)
• przygotowanie nauczycieli–opiekunów tutorów
• stałe, zaplanowane relacje tutor–uczeń
• regularne spotkania (1–2 razy w tygodniu)
• rytuały budujące poczucie bezpieczeństwa
• inicjatywy uczniowskie i działania integracyjne
• monitorowanie relacji i potrzeb dzieci

Sposób realizacji:

Krok 1. Starannie przygotuj tutorów do roli	Uczniowie starszych klas przechodzą szkolenie obejmujące komunikację empatyczną, rozpoznawanie emocji, reagowanie w sytuacjach trudnych oraz odpowiedzialność za relację.
Krok 2. Zapewnij dorosłe wsparcie dla tutorów	Nauczyciele pełnią rolę mentorów – towarzyszą tutorom, pomagają im interpretować trudne sytuacje i dbają o bezpieczeństwo dzieci.
Krok 3. Połącz uczniów w stałe, celowe relacje	Każdy tutor obejmuje opieką 2–3 młodszych uczniów z klas I–III, szczególnie tych wymagających wsparcia emocjonalnego lub adaptacyjnego.
Krok 4. Zadbaj o regularność i przewidywalność	Spotkania odbywają się systematycznie, w ustalonym rytmie, co buduje zaufanie i poczucie stabilności u młodszych dzieci.
Krok 5. Buduj relację poprzez proste rytuały	Rozmowy, wspólne zabawy, pomoc w nauce, bycie razem na przerwach i podczas wydarzeń szkolnych tworzą bezpieczną przestrzeń relacyjną.
Krok 6. Daj tutorom przestrzeń do inicjatywy	Uczniowie–tutorzy organizują własne działania integracyjne, animacje, wydarzenia dla młodszych dzieci oraz inicjatywy środowiskowe.
Krok 7. Dbaj o ciągłość programu	Każdego roku szkolone są kolejne grupy tutorów, a doświadczenie starszych uczniów jest przekazywane młodszym.

Efekt końcowy

Szkoła, w której młodsze dzieci czują się bezpieczne i zauważone, a starsi uczniowie rozwijają odpowiedzialność, empatię i poczucie sprawczości. Relacja rówieśnicza staje się trwałym elementem systemu wychowawczego i realnym czynnikiem chroniącym przed kryzysami, przemocą i wykluczeniem.

PRZEPIS – WERSJA SKRÓCONA
Relacja rówieśnicza jako codzienne wsparcie

Porcja: dla całej szkoły

Czas: długofalowo

Składniki:

• przygotowani tutorzy
• stałe relacje
• regularne spotkania

Wykonanie:

1. Przygotuj starszych uczniów do roli tutorów.

2. Zapewnij im wsparcie dorosłych mentorów.

3. Połącz ich z młodszymi dziećmi w stałe relacje.

4. Zadbaj o regularność i ciągłość.

Efekt końcowy:

Bezpieczniejsze dzieci, bardziej odpowiedzialni młodzi ludzie

Puenta:

Jedna dobra relacja potrafi zmienić bardzo wiele.